10 cá thể Gà lôi lam mào trắng trở về Quảng Trị, mở ra chặng mới trên hành trình phục hồi loài

10 cá thể Gà lôi lam mào trắng trở về Quảng Trị, mở ra chặng mới trên hành trình phục hồi loài

Năm cặp gà sẽ tạo nền tảng cho nhân nuôi bảo tồn, tái hoang dã và mục tiêu đưa loài chim đặc hữu của Việt Nam trở lại rừng tự nhiên.

Mười cá thể Gà lôi lam mào trắng (Lophura edwardsi), gồm 5 trống và 5 mái, đã được đưa về Trung tâm nhân nuôi các loài Trĩ quý hiếm tại Bản Bang. Đây là dấu mốc quan trọng trong nỗ lực lâu dài nhằm phục hồi một loài chim đặc hữu — riêng có — của Việt Nam, được Liên minh bảo tồn thiên nhiên thế giới IUCN ghi nhận ở tình trạng Rất nguy cấp/Có thể đã tuyệt chủng ngoài tự nhiên.

Đàn gà có nguồn gốc từ quần thể nhân nuôi bảo tồn được quản lý tại châu Âu và chuyển về Việt Nam thông qua sự phối hợp của Zoo and Tierpark Berlin và Vinpearl Safari Phú Quốc — hai đối tác trong Chương trình phục hồi Gà lôi lam mào trắng. Việc chuyển giao được chuẩn bị trên cơ sở sức khỏe, đa dạng di truyền và phúc trạng động vật, nhằm tạo nền tảng tốt cho quần thể nhân nuôi tại miền Trung Việt Nam.

Sự kiện hôm nay không phải là một cuộc tái thả. Trước mắt, các cá thể sẽ được chăm sóc, theo dõi và thích nghi với khí hậu địa phương; hình thành các cặp sinh sản; và tạo ra những thế hệ sinh tại Việt Nam, được bố mẹ nuôi dưỡng tự nhiên. Chỉ khi các điều kiện về thú y, di truyền, tập tính, sinh cảnh và an toàn được đáp ứng, những bước tiếp theo hướng tới tái thả mới được thực hiện.

Từ nhân nuôi bảo tồn đến trở lại tự nhiên

Gà lôi lam mào trắng từng sinh sống trong các khu rừng đất thấp ẩm ở miền Trung Việt Nam, phân bố trong phạm vi hẹp ở các tỉnh Hà Tĩnh, Quảng Trị và thành phố Huế. Mất và suy thoái sinh cảnh, săn bắt trái phép cùng nhiều tác động kéo dài đã khiến loài này dần biến mất. May mắn thay, một số cá thể được đưa sang châu Âu từ cuối những năm 1920 đã trở thành quần thể bảo hiểm, lưu giữ được nguồn gien  quý hiếm. Qua hơn một thế kỷ nhân nuôi, các vườn thú và chuyên gia quốc tế đã duy trì được một quần thể có giá trị di truyền, tạo cơ hội hiếm có để phục hồi loài trên chính quê hương của chúng.

Tại Trung tâm nhân nuôi các loài Trĩ quý hiếm, công việc tái hoang dã sẽ được tiến hành thận trọng. Các thế hệ gà phù hợp sẽ được rèn luyện khả năng tự kiếm ăn, nhận biết và tránh thú săn mồi, sinh sản và nuôi con; đồng thời thích nghi với điều kiện nắng, gió và mưa nhiều của miền Trung. Song song với đó là bảo vệ và phục hồi sinh cảnh, giảm bẫy bắt, theo dõi đa dạng sinh học và chuẩn bị phương án giám sát sau tái thả.

Chương trình dự kiến tiến hành tái thả thử vào cuối năm 2028, với điều kiện các yêu cầu kỹ thuật, thú y, phúc trạng động vật và an toàn sinh cảnh được đáp ứng. Trên cơ sở kết quả của từng giai đoạn, chương trình hướng tới mục tiêu phục hồi một quần thể có khả năng sinh sôi bền vững trong tự nhiên vào khoảng năm 2035. Các mốc này là định hướng dài hạn và sẽ được điều chỉnh theo bằng chứng khoa học và kết quả giám sát.

Một nỗ lực chung, lâu dài

Hành trình này được xây dựng từ nhiều thập kỷ hợp tác giữa các cơ quan Việt Nam, tổ chức bảo tồn, vườn thú, nhà khoa học và cộng đồng địa phương. Trung tâm bảo tồn thiên nhiên Việt và Công ty TNHH Một thành viên Bảo tồn Thiên nhiên Việt trân trọng ghi nhận Zoo and Tierpark Berlin; Vinpearl Safari Phú Quốc; Chương trình nhân nuôi bảo tồn châu Âu (EEP) dành cho Gà lôi lam mào trắng do Prague Zoo điều phối; World Pheasant Association; Hiệp hội Động vật học Luân đôn (ZSL), Mandai Nature, Quỹ  bảo tồn động thực vật hoang dã Việt Nam (Conservation Vietnam); cùng các cơ quan quản lý nhà nước, lực lượng bảo vệ rừng, đối tác kỹ thuật và cộng đồng đã đóng góp chuyên môn, nguồn lực và sự kiên trì cho Chương trình phục hồi Gà lôi lam mào trắng và sáng kiến Đưa gà lôi lam về rừng (Bring Back Blue).

Ảnh Gà lôi lam mào trắng (con mái) tại Trung tâm nhân nuôi các loài Trĩ quý hiếm tại Quảng Trị

Tại Quảng Trị, sự quan tâm và phối hợp của UBND tỉnh, các sở, ngành, chính quyền xã Kim Ngân, các đơn vị quản lý rừng và cộng đồng vùng đệm là điều kiện thiết yếu. Việc phục hồi loài chỉ có thể thành công khi những cánh rừng quê hương trở thành ngôi nhà an toàn cho Gà lôi lam mào trắng và muôn loài.

Về Trung tâm Bảo tồn Thiên nhiên Việt

Trung tâm Bảo tồn Thiên nhiên Việt (Viet Nature) là tổ chức khoa học và công nghệ ngoài công lập trực thuộc Liên hiệp các hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) hoạt động vì mục tiêu bảo tồn đa dạng sinh học. Công ty TNHH Một thành viên Bảo tồn Thiên nhiên Việt (VINACONSERV) là doanh nghiệp xã hội trực thuộc Viet Nature. Trung tâm nhân nuôi bảo tồn các loài Trĩ quý hiếm thuộc VINACONSERV đã được tỉnh Quảng Trị cấp giấy phép Cơ sở bảo tồn đa dạng sinh học từ tháng 4/2025. Viet Nature phối hợp với chính quyền, cơ quan chuyên môn, cộng đồng và các đối tác trong nước, quốc tế để bảo vệ các loài nguy cấp, phục hồi rừng tự nhiên, thúc đẩy quản lý rừng bền vững và phát triển sinh kế thân thiện với thiên nhiên.

Thông tin dành cho báo chí

Đầu mối liên hệ: Phạm Thị Mai Hương

Chức vụ: Trưởng văn phòng đại diện Trung tâm Bảo tồn Thiên nhiên Việt tại Quảng Trị

Email: huong.pm@thiennhienviet.org.vn